Hayvancılık işletmeleri için yeni bir sınıflandırma dönemi başladı. 14 Ekim 2026 tarihli ve 33400 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Hayvancılık İşletmelerinin Sınıflandırılmasına İlişkin Yönetmelik, kapsama giren işletmelerin fiziki altyapı ve biyogüvenlik şartlarına göre A, B, C, D veya E sınıfına ayrılmasını düzenliyor.

Düzenleme, yalnızca bir harf verilmesinden ibaret değil. Yemlik ve sulukların niteliğinden ziyaretçi girişlerine, hayvanların güvenli biçimde kontrol altına alınmasından karantina alanlarına kadar uzanan bir değerlendirme sistemi getiriyor. Peki hangi şart hangi sınıfta aranıyor? Küçük bir aile işletmesiyle büyük bir süt çiftliği aynı ekipmana mı ihtiyaç duyacak? İşletmesini geliştiren yetiştirici sınıfını değiştirebilecek mi? Bu rehberde yönetmeliği, yetiştiricinin günlük hayatta karşılaşacağı sorular üzerinden açıklıyoruz.

Kısa özet: Kapsam, Bakanlıkça belirlenen sığır, manda, koyun ve keçi işletmeleri. D sınıfı temel altyapı ve hijyen şartlarının başlangıç noktası; bunları karşılayamayanlar E sınıfına giriyor. C sınıfında ilave ekipman ve altyapı; B sınıfında hastalıktan arilik ve daha sıkı biyogüvenlik; A sınıfında ise bunların üzerine veteriner hekim, kapsamlı prosedürler ve dijital sürü yönetimi gibi koşullar aranıyor. Üst sınıflar, alt sınıfların gereklerini de karşılamak zorunda.

1. Yeni yönetmelik kimleri kapsıyor?

Yönetmelik, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından belirlenen ve sığır-manda ve/veya koyun-keçi türü hayvan bulunduran hayvancılık işletmelerine uygulanıyor. Bakanlık veri tabanına kayıtlı işletmeler, il veya ilçe tarım ve orman müdürlüklerince yerinde incelenerek sınıflandırılıyor. Belirlenen sınıf Bakanlık kayıtlarına işleniyor ve Bakanlığın işletme için düzenlediği belgelerde sınıflandırma harfine yer veriliyor.

Önemli bir kapsam ayrıntısı: Tavuk, hindi ve diğer kanatlı işletmeleri bu yönetmeliğin belirtilen hayvan türleri arasında sayılmıyor. Elbette bu işletmelerin tabi olduğu başka mevzuat bulunabilir. Aynı şekilde, bir işletmenin sınıfı yalnızca hayvan sayısına bakılarak belirlenmiyor; esas değerlendirme fiziki koşullar ve biyogüvenlik tedbirleri üzerinden yapılıyor.

2. A, B, C, D ve E sınıfları arasındaki fark ne?

Buradaki sınıflar hayvanın ırkını, et veya süt verimini ya da işletme sahibinin başarısını ölçen bir puanlama değildir. Yönetmelikte tanımlanmış altyapı ve biyogüvenlik şartlarının karşılanıp karşılanmadığını ifade eder. Aşağıda şartları ayrıntılandırıyoruz.

3. E sınıfı: D sınıfının asgari şartlarını karşılayamayan işletmeler

E sınıfı, ayrı bir yüksek ekipman listesiyle değil, D sınıfında aranan asgari koşulların karşılanamamasıyla tanımlanıyor. Örneğin temel hijyen, dezenfeksiyon veya uygun yemlik-suluk şartlarından biri karşılanmıyorsa D sınıfı değerlendirmesi açısından eksiklik doğabilir.

Bu, “E sınıfındaki her işletme otomatik olarak kapatılacak” anlamına gelmez. İncelediğimiz sınıflandırma yönetmeliği, E sınıfını bu şekilde tarif ediyor; sınıflandırma ile olası başka idari işlemleri birbirine karıştırmamak gerekiyor. Eksikliklerin hangileri olduğunu il/ilçe müdürlüğünden öğrenmek ve iyileştirmeleri buna göre planlamak daha doğru bir yaklaşım.

4. D sınıfı: Temel fiziki altyapı ve hijyen şartları

D sınıfı, yeni sistemin temel koşullarını ortaya koyuyor. Yetiştiricinin ilk kontrol etmesi gereken başlıklar şöyle:

• Ayrılmış işletme alanı: Hayvancılık faaliyeti, aynı yerleşkedeki hayvancılık dışı yapılardan ayrılmış, sınırları belli, bağımsız bir bölümde yürütülmeli.
• Ekipman hijyeni ve saklama: Hayvan bakımında kullanılan ekipman düzenli dezenfekte edilmeli, alet ve ekipman başka işletmelerle paylaşılmamalı; kullanılmadıklarında kapalı alanlarda ve/veya hayvanların barındırıldığı yerlerden uzakta muhafaza edilmeli.
• Dezenfeksiyon noktası: Hayvan alanına giren kişilerin ayakkabılarını dezenfekte edebileceği çukur, küvet veya eşdeğer bir düzenek bulunmalı.
• Yem ve su: Kolay temizlenebilir yemlik ve suluklar ile yem depolama alanı bulunmalı. Su deposu varsa temizlenebilir ve dezenfekte edilebilir özellikte olmalı.
• Barınma koşulları: Hayvan refahı bakımından asgari havalandırma ve seyyar ya da sabit aydınlatma sağlanmalı.
• Küçükbaş işletmelerine özel alanlar: Koyun veya keçi yetiştirilen işletmelerde koç/teke ile kuzu/oğlak bölmeleri bulunmalı.

Yetiştirici için pratik yorum: Her zaman en pahalı sistemi kurmak gerekmiyor; önce yönetmelikteki asgari işlevin gerçekten yerine getirilip getirilmediğine bakmak gerekiyor. Sadece bir dezenfektan bulundurmak, ayakkabı dezenfeksiyonuna uygun bir düzenek kurmakla aynı şey olmayabilir.

5. C sınıfı: Ekipman ve altyapı şartlarının genişlediği seviye

C sınıfındaki işletmeler, D sınıfının bütün şartlarına ilave olarak aşağıdaki koşulları karşılamalı:

1. İşletme sınırları, dışarıdan hayvan girişini önleyecek uygun çit, duvar, tel örgü veya benzeri malzemeyle çevrilmeli.
2. Hayvanlar açık alanda barınıyorsa güneş, yağış ve olumsuz hava koşullarına karşı gölgelik/korunma alanları bulunmalı.
3. Otomatik suluk bulunmalı.
4. Aşı yolu veya kilit sistemi bulunmalı.
5. Canlı hayvan kantarı bulunmalı.
6. Sabit ya da hareketli rampa bulunmalı.
7. Hayvansal atıklar dahil işletmede oluşan atıklar, ilgili mevzuata uygun toplanmalı ve yönetilmeli.
8. Sığır veya manda bulunan işletmelerde hayvanların güvenli işlemler için sabitlenmesini sağlayan zapturapt ünitesi bulunmalı.
9. Veteriner sağlık ürünleri, uygun saklama koşullarını sağlayan kapalı dolapta muhafaza edilmeli.
10. Kemirgenlere karşı mücadele düzenekleri kurulmalı.

Aşı yolu, kilit sistemi ve zapturapt ünitesi aynı şey mi?

Bu, yönetmelikteki en önemli teknik ayrımlardan biri. Madde 8'de “aşı yolu veya kilit sistemi” ifadesi kullanılıyor; yani bu iki seçeneğin ikisinin birden zorunlu olduğu söylenmiyor. Bununla birlikte, sığır veya manda işletmeleri için ayrı bir bentte zapturapt ünitesi de şart koşuluyor.

Yönetmelikte aşı yolu veya kilit sistemi ile sığır ve manda işletmeleri için zapturapt ünitesi ayrı şartlar olarak düzenlenmiştir. Belirli bir ekipmanın birden fazla şartı karşılayıp karşılamadığı, teknik özellikleri ve yetkili idarenin yerinde değerlendirmesiyle netleştirilmelidir. Tek bir ürünün bütün şartları otomatik olarak karşıladığı varsayılmamalıdır. Ekipman alımı veya kurulum öncesinde il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne danışılması yararlı olacaktır.

C sınıfında en sık gözden kaçabilecek noktalar

Sadece aşı yolu veya kilit sistemi temin etmek C sınıfına geçişi garanti etmez. Örneğin kantarı, rampası, otomatik suluğu veya atık yönetimi eksik olan bir işletme diğer şartları karşılıyor olsa da C sınıfı yönünden eksik kalabilir. Aynı şekilde C sınıfına hazırlanırken D sınıfındaki dezenfeksiyon ve temizlenebilir yemlik-suluk şartları korunmalıdır.

6. B sınıfı: Hastalıktan arilik ve kontrollü işletme yönetimi

B sınıfı için C ve D koşullarının tamamı geçerlidir. Bunların üzerine daha sistematik biyogüvenlik ve işletme yönetimi şartları eklenir:

• Bakanlığın belirlediği hastalıktan ari işletme sağlık sertifikasına sahip olmak.
• İşletmede uygulanacak biyogüvenlik kurallarını yazılı levhalarla belirtmek. Sosyal ve/veya idari bina bulunuyorsa, bu yapıları hayvanların barındığı yerlerden ayrı bir alanda bulundurmak.
• İşletmeye giren ve çıkan tüm araçları ve ziyaretçileri kayıt altına almak, kontrolsüz giriş-çıkışlara izin vermemek. Araçların işletme alanına girmesini önleyici tedbirler almak; girmesi zorunlu araçları giriş ve çıkışta önce temizlemek, ardından dezenfekte etmek için uygun ekipman ve ayrı bir alan bulundurmak.
• Zorunlu olmayan ziyaretleri sınırlandırmak: Teknik/hizmet personeli ve Bakanlık personeli dışındaki kişileri, özellikle çevre işletmelerden gelen ziyaretçileri zorunlu olmadıkça kabul etmemek. Zorunlu ziyaretçilere ayak dezenfeksiyonu ve özel veya tek kullanımlık koruyucu giysi sağlamak; hayvan alanı girişlerinde ise el ve ayak dezenfeksiyonu ile kıyafet değişimi/koruyucu kıyafet düzeni oluşturmak.
• Yeni alınan hayvanlar için diğer hayvanlardan ayrı karantina alanı oluşturmak; bu alanın ekipmanını ve bakıcı kıyafetlerini ayrı tutmak.
• Başka işletmelerdeki hayvanlarla teması engellemek; uygulanan veteriner biyolojik ürünlere ilişkin kayıtları tutmak.
• Jeneratör veya alternatif güç kaynağı, yem karma aracı/sistemi, uygun doğumhane ve yetiştirme türüne göre gezinme/dinlenme alanı bulundurmak.
• Sığır bulunan işletmelerde buzağı bölmesi ve/veya kulübesi bulundurmak.
• Piyasaya süt arz eden işletmelerde, uygun sağım sistemi ve süt soğutma tankı bulundurmak; hasta veya karantinadaki hayvanlar için ayrı sağım düzeni oluşturmak.
• Koyun/keçi işletmelerinde ayak banyosu, kırkım odası ve antiparaziter uygulama ünitesi bulundurmak. Yönetmelikte bu işletmelerin mera kullanması hâlinde sürüye özel tahsis edilmiş meraların kullandırılması ve göçer hayvancılık yapılmaması da belirtilmektedir.

B sınıfı, yalnızca daha fazla ekipmana sahip olmak değil; hastalıkların işletmeye girişini ve işletme içinde yayılmasını önlemeye yönelik kayıtlı, kontrollü bir işleyiş kurmak anlamına geliyor. Sağım, buzağı veya küçükbaş alanları gibi bazı şartlar ise işletmenin türüne ve faaliyet biçimine bağlı olarak uygulanıyor.

7. A sınıfı: Kapsamlı biyogüvenlik ve dijital sürü yönetimi

A sınıfına geçebilmek için B, C ve D sınıflarının şartlarının da karşılanması gerekiyor. Buna ek olarak yönetmelik şu başlıkları öne çıkarıyor:

• İşletmede veteriner hekim çalıştırılması; hayvan sağlığına ilişkin işlemlerin görevli veteriner hekim veya onun sorumluluğundaki yardımcı sağlık personelince yürütülmesi ve veteriner tıbbi ürün temin izninin bulunması.
• Tüm bölümler için yazılı biyogüvenlik prosedürleri hazırlanması.
• Araç giriş-çıkışlarında dezenfeksiyon tüneli, ziyaretçiler için dezenfeksiyon kabini bulunması.
• Atık yönetim planı oluşturulması. Ayrıca vektörle mücadele planı hazırlanması ve işletmenin bölümlerinde vektör tuzakları bulundurulması.
• İşletmenin bulunduğu köy veya mahallede ihbarı mecburi bir hayvan hastalığı tespit edilirse uygulanacak ilave tedbirlerin ve acil durum planının önceden belirlenmesi.
• Sağım hijyeni prosedürleri belirlenmesi; ilgili uyarı levhaları ve talimatların sağım bölümünde kolay görülebilecek yerlere asılması.
• İtlaf ve imha işlemleri ile bunların uygulanacağı alanlara yönelik prosedürlerin yazılı olarak belirlenmesi. Süt toplama, yem ve gübre taşıma araçları; serbest veteriner hekimler ve araçları; ziyaretçi araçları ve diğer işletmelerle temas edebilecek kişilerin giriş-çıkışına ilişkin yazılı prosedürler oluşturulması.
• İşletmeye ait yerleşim haritası bulunması.
• Hayvanların temel kimlik ve cet bilgilerinin tutulduğu; sağlık, üreme, besleme ve verim takiplerinin yapıldığı, bilgilerin raporlandığı, depolandığı ve yedeklendiği bilgisayar destekli sürü yönetim sistemi bulunması.

Özetle A sınıfı, ekipman kadar yazılı süreç, veterinerlik organizasyonu, izlenebilirlik ve veri yönetimi gerektiriyor. Burada tek başına bir yazılım satın almak da yeterli değil; sistemin yönetmelikte sayılan işlevleri yerine getirmesi gerekiyor.

8. İşletmenin sınıfı nasıl belirlenecek, sonradan değişebilir mi?

Sınıflandırma, işletme sahibinin kendi beyanıyla kesinleşmiyor. İl veya ilçe tarım ve orman müdürlüğü işletmeyi yerinde inceleyerek şartlara göre sınıfı belirliyor ve Bakanlık veri tabanına işliyor.

İşletme daha sonra altyapısını geliştirir veya biyogüvenlik şartları değişirse işletme sahibinin başvurusu üzerine yeniden yerinde inceleme yapılabiliyor ve sınıf güncellenebiliyor. Bu, başlangıçta daha alt sınıfta yer alan bir işletmenin eksiklerini tamamladıktan sonra yeniden değerlendirme isteyebilmesi anlamına geliyor.

9. Bir yıllık süre ve denetimde verilen 30 gün ne anlama geliyor?

Bir yıllık süre: Yönetmeliğin yayımlandığı 14 Ekim 2026 tarihinde Bakanlık veri tabanına kayıtlı ve faal olan işletmeler, yayımdan itibaren bir yıl içinde sınıflandırılacak. Bu süre, bütün işletmelerin A veya B sınıfına yükselmesi için konmuş genel bir son tarih değildir.

Faaliyete ara verenler: Yönetmelik öncesinde kurulmuş ve kayıtlı olmasına rağmen faaliyetine ara vermiş veya sonlandırmış işletmeler, faaliyete yeniden başladıklarında sınıflandırılacak.

30 günlük süre: İl/ilçe müdürlüğü denetiminde mevcut sınıfın koşullarında eksiklik görülürse bu eksiklikler tutanak altına alınır ve işletmeye bunları gidermesi için 30 gün verilir. Süre sonunda eksiklikler giderilmemişse işletme, şartlarını karşıladığı en yüksek sınıfa alınarak veri tabanındaki kaydı değiştirilir.

Önemli: Bir yıllık ilk sınıflandırma süreci ile denetimde eksiklik için tanınan 30 günlük süre farklı süreçlerdir. Her işletmeye herhangi bir nedenle otomatik olarak 30 gün ek süre tanındığı şeklinde yorumlanmamalıdır.

10. Yetiştiriciler için uygulanabilir hazırlık planı

Yeni bir ekipman siparişine geçmeden önce işletmenizin mevcut durumunu aşağıdaki sırayla değerlendirmek, zaman ve maliyet yönetimi açısından yararlı olabilir:

1. İşletme kaydını kontrol edin. Bakanlık veri tabanındaki kayıt ve faal olma durumunu il/ilçe müdürlüğünden doğrulayın.
2. D sınıfı listesinden başlayın. Ayrı alan, temizlenebilir yemlik-suluk, dezenfeksiyon noktası, yem deposu, havalandırma ve türünüze özel bölmeleri kontrol edin.
3. C sınıfı ekipmanlarını sayın. Otomatik suluk, aşı yolu veya kilit sistemi, kantar, rampa ve sığır/manda için zapturapt düzeni gibi eksikleri tek tek belirleyin.
4. B/A hedefiniz varsa belge ve prosedürleri gözden geçirin. Hastalıktan ari sertifika, ziyaretçi kayıtları, karantina, veterinerlik hizmetleri, yazılı planlar ve sürü yönetimi gerekliliklerini değerlendirin.
5. Bir eksik listesi ve öncelik sırası oluşturun. Hayvan güvenliği ve hijyen gibi günlük operasyon için kritik konulara öncelik verin; ekipmanların ölçü ve montaj uygunluğunu kontrol edin.
6. Yetkili müdürlükle teyitleşin. Bir ekipmanın birden fazla koşulu sağlayıp sağlamayacağı gibi yoruma açık konuları, satın alma ve kurulumdan önce yerinde incelemeyi yapacak idareyle netleştirin.

İki örnekle düşünelim

Örnek 1 – Küçük bir büyükbaş işletmesi: Temizlenebilir yemlikleri, sulukları ve dezenfeksiyon imkânları olsa da otomatik suluğu, canlı hayvan kantarı veya uygun zapturapt düzeneği bulunmuyorsa C sınıfı yönünden eksiklikler olabilir. İşletmenin hangi sınıfa gireceği bütün koşulların kontrolüne bağlıdır.

Örnek 2 – Koyun/keçi işletmesi: Temel şartların yanında koç/teke ve kuzu/oğlak bölmeleri D sınıfı açısından önemlidir. İşletme B sınıfını hedefliyorsa ayak banyosu, kırkım odası ve antiparaziter uygulama ünitesi gibi küçükbaşa özgü ilave koşulları da değerlendirmelidir.

Bu örnekler resmî sınıflandırma sonucu değil, işletmede hangi eksiklerin aranabileceğini açıklayan uygulama senaryolarıdır.

Sonuç: Önce işletmenin ihtiyacını, sonra ekipmanı belirleyin

Yeni yönetmelik, hayvancılık işletmelerinin yalnızca barınak büyüklüğüyle değil, hijyen, biyogüvenlik, hayvanların güvenli yönetimi ve işleyişin izlenebilirliğiyle birlikte ele alınacağını gösteriyor. Yetiştiriciler açısından en sağlıklı yaklaşım, önce mevcut durumu belirlemek, sonra hedeflenen sınıfın bütün şartlarını karşılaştırmak ve yatırım kararlarını bu listeye göre vermek.

Eşref Şekerli olarak hayvancılıkta kullanılan yemlik, hayvan kilit sistemi ve aşı yolu gibi çözümlerin işletme ihtiyaçlarına uygun seçilmesinin önemini biliyoruz. Ancak tek bir ürünün satın alınması, resmî sınıflandırma sonucunu garanti etmez. Teknik uygunluk ve resmî değerlendirme için Tarım ve Orman Bakanlığı il/ilçe müdürlüklerinin yönlendirmesi esas alınmalıdır.

Kaynaklar ve bilgilendirme notu

• Resmî Gazete: Hayvancılık İşletmelerinin Sınıflandırılmasına İlişkin Yönetmelik – 14 Ekim 2026, Sayı 33400 — Yönetmeliğin tam metin aktarımı
• Anadolu Ajansı: Hayvancılık işletmeleri fiziki altyapı ve biyogüvenlik şartlarına göre 5 sınıfa ayrılacak (14 Ekim 2026)

Bu yazı, 14 Ekim 2026 itibarıyla yayımlanan düzenlemeye ilişkin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İşletmeye özgü yükümlülükler, uygulama ayrıntıları ve resmî sınıf tespiti için ilgili il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne başvurulmalıdır.